Overijssel: balkenbrij en andere streeksnacks

Overijsselse steden en streken hebben elk hun eigen karakter en smaken. Deventer is koekstad, Salland is de aspergestreek. Zwolse balletjes zijn gehard snoepgoed.

Kampen heeft zijn eier- en mosterdgerecht Kamper Steur. Ook de Zwolsche mosterdsoep is een fenomeen op zich. Twente heeft zijn grote krentenwegge, dreuge worst en de zoete koek kozak.

In de provincie zijn verder volop boerderijen te vinden die zelf kaas, ijs of kruudmoes maken op basis van karnemelk. Sowieso mogen we ijs niet vergeten. In Hellendoorn wordt het ijs van Ben & Jerry’s geproduceerd, je vindt er ook een ijsmuseum. In Twello maakt Talamini zijn Italiaanse ijs.

Ook de Overijsselse snackcultuur mag er zijn. Zo zijn er snacks gemaakt van varkensvleesgerecht balkenbrij én mag je Zwolle wel een nierbroodjes-stad noemen.

Hardenberg speelde een belangrijke rol in de popularisering van de berehap. Het toenmalige bedrijf Mabos Snacks ontwikkelde er bijna dertig jaar geleden verschillende varianten van de gehakt/uisnack.

10 streeksnacks uit Overijssel.

1. Nierbroodjes in Zwolle en Kampen

Helaas, Zwollenaar Ton Norp (1967-2024) is niet meer. Het zegt wel iets dat zelfs Jonnie Boer verzot was op Norps nierbroodjes. De vorig jaar overleden driesterrenchef sprak zich meer dan eens lovend uit over de ambachtelijke nierbroodjes.

Zwolle is nog steeds een beetje een nierbroodjesstad. Al zitten er dan geen echte niertjes meer in, cafataria Paradiso verkoopt de snack nog. Ook Classic Ambachtelijke Snacks in Zwolle heeft hem nog op het menu.

In het naburige Kampen is het nierbroodje eveneens nog te vinden. Joop’s Snackcorner verkoopt hem daar sinds jaar en dag. Al ongeveer 35 jaar heeft de zaak bovendien de afgeleide snack Kamper Ui broodje. De naam verwijst naar een lokale legende, de nierbroodje-achtige snack zelf is gevuld met een roux van champignons, uien en gyroskruiden.

2. Zwolse macaronibal

Een zeldzaam fenomeen in de cafetaria: de macaronibal. Bij frietzaak het Swolsch Friethuys staat de ambachtelijke macaronibal op het menu. Hiermee doet de zaak van Ingeborg en Marco Poel recht aan de streeksmaak. Onder de naam ‘macaronibroodje’ was een soortgelijke snack decennialang namelijk vooral te vinden in cafetaria’s in Oost-Nederland.

De Zwolse frietzaak heeft trouwens het keurmerk Met Goud Bekroond voor drie andere specialiteiten: de eierbal, frikandel van het huys en stoofvlees uit eigen keuken.

3. Frietkruiden in Haaksbergen

De kruidenmelange van eetsalon Menzing in Haaksbergen is een gepeperde smaak op zich. Dennis Menzing componeerde het eigen mengsel eigenlijk voor zijn gebakken aardappelen.

Maar gasten in zijn eetsalon wilde de kruiden ook over andere snacks en gerechten. De frietkruiden werden lokaal zo populair dat zelfs de plaatselijke Jumbo-supermarkt ze opnam in het assortiment.

4. Legendarische schnitzels

Hoe verder je in Overijssel oostwaarts gaat, richting de grens met Duitsland dus, des te meer cafetaria’s een schnitzelkaart hebben. Ook lijken de schnitzels groter te worden naarmate de grens dichterbij komt. Enkele voorbeelden.

De ambachtelijke schnitzels van Robby’s Snacks in Raalte zijn meer dan bordvullend. Restaria Boswinkel in Enschede heeft een keur aan loaded schnitzels, zelfs schnitzels met ‘pulled meat’.

Het Twentse wegrestaurant Frans op den Bult is een schnitzelmagneet op zich. Naast de standaard 100-grammer, zijn er ook schnitzels in de maatjes Boeren (250 gram), Deurmat (500 gram) en de Bultschnitzel Mega XL (een kilo).

5. Frietboerderij in patatdorp

Net als in andere regio’s, zijn ook in Overijssel relatief nieuwe frietboerderijen te vinden. Vanzelfsprekend spreekt men in de provincie van ‘patat’.

Een voorbeeld is Leusink Aardappelen in Deurningen, onder de rook van Hengelo. De boerderij ontwikkelde zich tot aardappelschilbedrijf. “Tegenwoordig mogen wij ons zelfs de frietspecialist van Twente noemen,” zeggen Henk en Arno Leusink op hun website.

Deurningen is niet het enige patatdorp van Overijssel. Op een heel andere manier is Giethoorn dit ook. Het waterrijke grachtendorp werd wereldberoemd door de speelfilm Fanfare (1958). Nog altijd wordt het overstroomd door toeristen. Ooit wemelde het hier van de frietverkopers: Giethoorn dankt er zijn eeuwige bijnaam ‘patatdorp’ aan.

6. Balkenbrijsnacks

In Oost-Nederland wordt het nog gegeten. Vooral door ouderen, jongeren halen er niet zelden hun neus voor op. Balkenbrij. Gekookt restvlees van varkens (vaak ook kopvlees) vormt de basis van dit oeroude streekgerecht. Het wordt gebonden met meel en op smaak gebracht met kruiden als peper, kruidnagel en nootmuskaat.

Zes jaar geleden is in Salland een balkenbrijsnack voor in de frituur ontwikkeld. Het Sallands Balkie en de mini-variant Sallands Blökkie. Het idee kwam uit de koker van de gepensioneerde horecaman Gerard Oortwijn.

De krokante balkenbrijsnack viel zelfs in de smaak bij Oortwijns kleinkinderen. Enkele cafetaria’s, restaurants en supermarkten verkochten het Balkie en Blökkie. Hip en happening is de streekgerechtsnack jammer genoeg niet écht geworden.

7. Joppieland, krokettenstad

Hengelo viert donderdag 8 oktober andermaal op geheel eigen wijze weer de Nationale Krokettendag. Tijdens deze Hengelose Krokettendag worden door de plaatselijke Rotaryclub kroketten met mosterd verkocht. De opbrengst komt ten goede aan goede doelen. De Rotaryclub streeft ernaar om vijfduizend kroketten te verkopen en uit te delen.

De Hengelose Krokettendag heeft een historische achtergrond. Hengelo beschikte namelijk al vroeg over een eigen krokettenfabriek.

Die was te danken aan Harry Niemeyer senior. Niemeyer was melkbezorger van beroep, maar zag al jong de potentie van snacks. Zo verkocht hij in 1957 reeds nasiballen op vliegbasis Twente. Niemeyer legt hiermee de basis voor Elite Snacks, nu gevestigd in de Achterhoek.

Elite is ook het bedrijf achter de Joppiesaus. Ruim twintig jaar geleden startte de grootschalige productie. De receptuur is afkomstig van Janyne Joppie de Jager van Annie’s Snackbar in Glanerbrug, Overijssel.

8. Jan Patat en De Muur

Overijssel kent enkele welhaast iconische frituurfenomenen. Zoals het beroemde stoepbord Potato Boy (‘Jan Patatzak’). Hij is ruim een kwart eeuw geleden bedacht door Henri Elferink uit Almelo en nog altijd struikel je in ons land, en zelfs in enkele buitenlanden, over het puntzakgezicht met zijn bijzondere grimas.

In het Enschedese uitgaansleven is Automatiek De Muur (80 snackloketjes) een begrip op zich. Het is al ruim 35 jaar een vaste waarde aan de Oude Markt in Enschede.

Vorig jaar gebruikte fotografe Olivia Tudor De Muur als decor voor een serie portretten. Het resultaat is nog te zien op de website uitdemuur.com.

9. Oma, gehaktspiekers en Trio-bal

Nog een kleine greep uit de lokale/regionale specialiteiten. De Deventer Rundvleeskroket van Van Gurp in Deventer. Oma’s Patat van Haverkate Snacks op de markten Hengelo, Enschede en Almelo, dikke ambachtelijke patat-friet. De Trio-bal (drie ambachtelijke gehaktballen op een stokje) van cafetaria Trio in Enschede. Het zijn stuk voor stuk snackfenomenen op zich.

Trio voegde ruim tien jaar geleden ook nog ‘gehaktspiekers’ toe, kleine gehaktstaven voor in de frituur. De gehaktspiekers kunnen als mini-snack ook koud gegeten worden met een dipsausje.

10. Eigentijdse streeksnacks

Nieuwe smaken? De populairste deliverysnack van Overijssel was vorig jaar de sushi-sandwich. Aldus het trendrapport van Thuisbezorgd.nl. Dit succes is te danken aan Soralicious. De drie vestigingen in Enschede, Hengelo en Almelo verkopen de sushi-toast van gefrituurde rijst en zeewier sinds najaar 2024. Sociale media gaf de sushi-sandwich vleugels.

Nog een noviteit? Onder de naam Pickled had Zwolle tijdelijk een ‘augurkensnackbar’. Met support van de Amsterdamse augurkenkoning Oos Kesbeke ontstond dit zuurconcept in Zwolle. Conceptdenker Sebastiaan Immink nam het initiatief voor Pickled, dat tijdelijk zijn intrek nam in een leegstaande Zwolse snackbar.