Utrecht: kroket dominant bij de streeksnacks

Net als de Zuid-Hollandse Drechtstreek, is de provincie Utrecht een overgangsgebied tussen lekkernijen uit de bakkerij en slagerijsmaken. Specialiteiten van zowel slagers als bakkers doen er van zich spreken.

Om met de bakkers te beginnen: verschillende koekjes gelden als typisch Utrechtse specialiteiten. Zo geldt het brosse spritskoekje met zijn sierlijke belijning als streekproduct. De boterspritsen zijn naar verluidt al in 1888 voor het eerst gebakken in de hoofdstad.

Geglazuurde Utrechtse theerandjes met speculaaskruiden en sukade zijn lokaal gekend. Ruimer bekend zijn de kinderkoekjes. Tekenaar Dick Bruna (1927-2017) assisteerde bij de ontwikkeling van de Nijntje-boterkoekjes.

In Utrecht ligt ook bakwandcity Woerden. Ja, met ovens uit Woerden, Kamerik en omgeving zijn hele vele miljarden porties patat-friet, snacks en vis gefrituurd. Of het nu gaat om afbak of voorbak (industriële frietlijnen), er zijn ovens verscheept naar tal van landen.

Merken als Kiremko, Perfecta, Florigo, De Kuiper, Smitto en Hegro, ze hebben alle een link met de regio. Het is een historie die bijna 75 jaar teruggaat.

Meer ovenfolkore: de fifties oven die is gebruikt door Hotel Epping in IJsselstein is vorig jaar door vakvereniging ProFri geschonken aan het Brusselse Frietmuseum.

10 keer Utrechtse streeksnacks.

1. Van banket naar kroket

De Zeldenrijk Croquet komt uit Utrecht. Maar de bakermat ligt in Loosrecht, Noord-Holland dus, waar Freek Zeldenrijk met zijn zwager een banketbakkerij begint.

Onder de naam Loosdrechts Croquettenhuis start hij in 1959 met de verkoop van kroketten. Zoals dat destijds vaak ging: vijf jaar later wordt de bakkerij een snackbar.

Zeldenrijk Snacks groeide groter in Loosdrecht, Freeks zoon Dik verkast het bedrijf in 2000 naar Utrecht. Zeldenrijk produceert voor regionale afnemers en groothandels.

We noemen de de Oude Gracht kaaskroket, de kaas/spinaziekroket en Opa’s Kipkroket. Maar reguliere kroketten maakt Zeldenrijk ook. Ooit gehoord van de Le Fireball-bitterballen met jalapeño? Zeldenrijk maakte ook eens kroketten en bitterballen van afschotganzen van luchthaven Schiphol.

2. Utrechtse slagerskroketten

Regionaal beroemd waren de kroketten van Ton de Klaver (1934-2026). Zijn vader kwam uit de bakkerij, zijn moeder uit de slagerij. Als twintiger en geschoold slager ging hij zich in hartje Utrecht vanuit een automatiek wijden aan het snackambacht.

De Klaverkroket was tientallen jaren een begrip in de Domstad. Na de overname door een vleesbedrijf, is gepoogd er een landelijk fenomeen van te maken. Maar dit lukte niet: de kroket is van het toneel verdwenen.

Ware streekproducten zijn de leverworsten van slagerij Vocking (anno 1891). De slagerij in de Domstad werd ingeruild voor een fabriek in Nieuwegein.

Sinds enkele jaren zijn er nu ook bitterballen en kroketten van Vocking. De receptuur is gebaseerd op het salpicon van de leverworsten. “Utregs erfgoed verpakt in een korstje. It's Vocking delicious,” aldus de maker.

Enige tijd deed de Utrecht-burger van zich spreken. AD Utrechts Nieuwsblad beschrijft: “Een soort broodje hamburger, afgetopt met Vockingworst, een saus van mayonaise, Utrechtse mosterd, zacht gegaarde ui, wortel en zure appel.”

3. Utrechtse kroketboetiek

Kroketspeciaalzaken zijn in ons land een zeldzaamheid. Croquetten Boutique in Utrecht, gestart in 2017, maakte zeer bijzondere kroketten. Bovendien werden de broodjes croquette omgetoverd tot ware kunststukjes. Smaken? laten we de bloemkool-tandoori croquette noemen.

In het voorjaar van 2023 nam groothandel Bidfood het merk over. Jammer genoeg is het stil rond de boetiekkroketten.

4. Vrede, lust en liefde

Hoe het de Utrechtse Vredeskroket is vergaan, is evenmin bekend. Hij verscheen in 2013 aan het firmament, bij de viering van 300 jaar Vrede van Utrecht. De Vredeskroket en Utrechtse Vredesballen (bitterballen) hebben een ragout op basis van pastinaak en gele wortel. “De Vredeskroketten wekken lust en liefde op,” aldus de makers.

Het is een mooi lokaal verhaal: “Driehonderd jaar geleden namen de koks van Lodewijk XIV het Franse recept van de Croquette mee naar de onderhandelingen van de Vrede van Utrecht. Het verhaal gaat dat tijdens het stroeve onderhandelingsproces in 1713 in Utrecht vredestichtende Kroketten werden geserveerd.”

5. Amersfoortse streeksnacks

In Amersfoort verzorgt friturist Arn Zuyderduin workshops kroketten maken voor groepen. Bij zijn Van Gogh-frituren staat nu ambachtelijk seizoenproduct de wildzwijnkroket op het menu.

En Van Goghs Amersfoortse kroket is een fenomeen op zich. “Amersfoortse kroket met scharrelrundvlees, wortel, knolselderij, laurier, mosterd en foelie. Met allemaal lokale ingrediënten, zoals scharrelrundvlees en ouderwets gekarnde roomboter."

Blokjesvleeskroket of draadjesvleeskroket? Blokjes noch draadjes. Er is geplukt (“pulled”) rundvlees in de kroket verwerkt. Zuyderduin is maker van meer streeksnacks. Van de vakvereniging kreeg hij het keurmerk Met Goud Bekroond voor zijn garnalenkroket, vegakroket én de Amersfoortse kroket.

Zuyderduins Amersfoortse Keierbal is een eierbal met vadouvan, een specerijen-melange op basis van Indiase kerrie. Hiermee gaat Van Gogh terug naar de oorsprong van de Brits-Groningse eierbal: nargisi kofta ofwel narcisgehakt uit India/Pakistan.

6. Frietmannekes

Terwijl de branche tussen 1965 en 1985 rap overstapte op voorgebakken patat-friet, deed Manneken Pis vanaf de start juist eer aan de ambachtelijke dagverse pieperstaafjes. Sinds 1991 zijn de frietjes van aardappelen uit de Zeeuwse klei een fenomeen in Utrecht-Centrum.

Het sauzenassortiment is op z’n Vlaams royaal. De Wietsaus die frietmaker Albert van Beek in 2013 onder Manneken Pis-logo introduceerde, maakte veel tongen los, maar kopen ho maar.

Utrechtse friet gooit hoge ogen op het internationale toneel. Dapp Frietwinkel in de Domstad boekt succes op het WK Friet in de Franse stad Arras. In 2025 sleepte eigenaar Siem van Bruggen de eerste prijs in de wacht in de categorie Frite Authentique met friet die een vleugje rozemarijn bevat. Bij RTV Utrecht zei hij: “Ik frituur drie keer. Tussendoor gaat de friet steeds terug in de koeling. Want hoe koeler, hoe krokanter.”

Meer frietwinnaars uit de provincie. Arn Zuyderduin van Frituur Van Gogh in Amersfoort won in 2019 de eerste editie van het NK Loaded Fries (de wedstrijd heette toen nog anders). Zijn frietcreatie: Limburgs zoervleis met scharrelrundvlees, Amsterdamse uitjes, bitterballen van Veluws zwijn, pickles en peterselie.

7. Sauzen uit Den Dolder

Sinds vorig is Remia in Den Dolder koninklijk. De Rooij’s Elektrische Melangeer Inrichting Amersfoort (afgekort Remia dus) begint in 1925 als handel en later mengerij van margarine en boter in de Keistad. In 1951 verhuist Remia naar Den Dolder, in 1960 volgt daar de sausfabriek.

Met fritessaus en andere sauzen (en natuurlijk eerst ook frituurvetten) speelt het bedrijf een grote rol in de smaakontwikkeling van snackland. Eerder gold dit ook voor Gouda’s Glorie. Ontstaan in Gouda, maakte het merk zes decennia lang sauzen, pindakaas en dus ook satésaus in Lopik. Sinds 2012 is de sausproductie bij Remia in Den Dolder.

8. Baloni, Flipstick, Krokoen

Nog enkele lokaal bekende snacks uit de provincie. Daan’s Corner in Zeist bestaat niet meer, maar friturist van dienst Daniël Bergman boekte kortstondig succes met zijn ambachtelijke macaronibal. Grossier Bidfood rolde die onder de naam Macaroni Baloni zelfs landelijk uit.

Cafetaria ’t Huus in Veenendaal heeft al ruim vijftien jaar zijn Flipstick, een licht gepaneerde frikandel uit eigen keuken. De naam werd gekozen uit liefst 140 suggesties die de klanten deden. De mini-variant heet Flippie.

Bestaat de Krokoen eigenlijk nog? Het is een snack met kalkoensvlees, groenten en kruiden, gehuld in een korst van cornflakes, een soort kalkoenvariant van de Kipkorn. De Lopikse fabrikant Gouda’s Glorie introduceerde de Krokoen in 1992. Nadat Gouda’s Glorie stopte als snackmaker, is de Krokoen nog gespot bij Laan Snacks, nu een merk van Van Geloven/Mora.

Dan de eigentijdse plantaardige kebabkroket. Het ingrediënt waar het om draait is de plantaardige kebab van Karma Kebab. Karma Kebab vond vanuit Utrecht zijn weg in het land. Het dönervlees is gemaakt op basis van Nederlandse knolselderij.

9. Snacks van de Zuiderzee

De Zuiderzee werd in 1932 het IJsselmeer. De visserij stopte, maar Bunschoten-Spakenburg bleef een visstadje van belang. Er wordt nog altijd paling gerookt. Vishandels trekken van hieruit langs markten in het hele land.

Spakenburg droeg dus belangrijk bij aan de popularisering van vissige frituursnacks als kibbeling, lekkerbek, gebakken schol, garnalen/viskroketten, gefrituurde mosselen, inktvisringen en visfriet.

10. Utrechtse fenomenen

Nog een paar weet-je-datjes. In Houten heeft onze koningin een college frikandel maken gevolgd. Bij de vakschool SVO, waar één van de lokalen luistert naar de naam Friteuse. O ja, ze zijn daar ook bezig met een curriculum voor frituren, zodat het net als bier tappen als een vakmanschap op zich wordt erkend.

Verder dit: Utrecht had het eerste drive-in restaurant van ons land. Bij Jutphaas opende in 1967 Drive-in Rick. Maar deze vorm van service aan het autoraam bleek te vroeg.

Precies op tijd was de familie Stroes. Het bedrijf transformeerde van frietfabriek naar horecagroothandel naar formulehuis, eerst gevestigd in Zeist, nu al weer heel wat jaren in Vianen. Het aantal gestarte/overgenomen cafetariaformules is groot. We noemen: Tot Uw Dienst, Smulwereld, Vork, Hap Snap en Kwalitaria. Die laatste is sinds jaar en dag de marktleider in de sector.

In de Domstad was de Italiaanse ijssalon lang een fenomeen op zich. Venezia, enkele jaren geleden bijgezet in het Openluchtmuseum, was decennialang een begrip. Over Italië gesproken: Broodje Mario van pizzabakker Mario Nistro groeide met belegde Italiaanse bollen vanaf 1977 uit tot een lokale legende, net als Broodje Ben met zijn keur aan belegde broodjes.