Waarom goedkope aardappels geen goedkope friet opleveren
Een lage inkoopprijs voor verse aardappels betekent niet automatisch dat je goedkoper uit bent. Rendement, afval en bewaarverliezen bepalen de echte kostprijs.
In april zaten Nederlandse aardappeltelers met een overschot van een half miljard kilo. De recordoogst en dalende vraag maakten afzet lastig. Eind maart dook de prijs op de Europese vrije markt zelfs onder nul: telers moesten betalen om van hun product af te komen. Toch blijft een puntzak patat in de buurtfrituur op hetzelfde prijsniveau. En ook in de supermarkt liggen aardappels niet voor een prikkie.
Volgens de Vereniging Professionele Frituurders (ProFri) is dat niet vreemd. Directeur Sven Flapper legt uit dat de lage prijs op de vrije markt niet één op één doorwerkt in wat cafetaria's betalen. De aardappel zelf is maar een klein onderdeel van de totale kostprijs. Tussen de boer en de puntzak zitten verwerking, transport, opslag, energie, personeel, verpakking en bereiding. Juist in die schakels zijn de kosten de afgelopen jaren hard gestegen.
Belangrijk onderscheid: veel aardappelen worden op contractbasis geteeld en verhandeld tegen vooraf afgesproken prijzen. De lage notering voor vrije aardappelen betekent dus niet automatisch dat cafetaria's minder betalen voor hun friet. Die lagere inkoopprijs vertaalt zich daarom ook niet rechtstreeks door in een lagere consumentenprijs.
Lonen als belangrijkste kostenpost
Uit gesprekken met diverse cafetaria's blijkt dat loonstijgingen de belangrijkste oorzaak zijn van de hogere prijzen voor friet en snacks. Cafetaria De Greiden in Heerenveen bevestigt dat. De lonen zijn tussen 2020 en 2026 flink gestegen, wat terecht is, maar wel zwaar doorweegt in de prijsstijgingen.
Cafetaria Fabel Friet in Amsterdam ziet hetzelfde. De lonen gaan terecht omhoog, en het personeel is onmisbaar. Maar als je op een dag acht medewerkers hebt staan, merk je dat in de prijzen. Zeker in vergelijking met cafetaria's die met twee man draaien. Ook de huurprijs speelt mee, zeker in de randstad. Dat zie je terug in wat de consument betaalt.
Supermarkten houden prijzen stabiel
Supermarkten willen graag dat je nu dezelfde prijs betaalt voor aardappelen als de maand ervoor, zegt adviseur Markusse. Voor een deel kopen ze altijd van de vrije markt en betalen ze er dus weinig voor. Maar daarvoor gaan ze de prijs niet naar beneden aanpassen, want dan moet die na een paar maanden ook weer omhoog.
Het systeem van supermarkten is ingericht op stabiele marges en voorspelbare volumes, niet op het oplossen van pieken in de landbouwproductie. Daardoor blijft een groot deel van het risico uiteindelijk bij de boer liggen.
Dit artikel is (gedeeltelijk) gegenereerd met behulp van AI en is redactioneel beoordeeld.
